Ruimte voor mensen en digital skills

  • 14 mei 2018

Bibliotheken, cultuur- en gemeenschapscentra zijn ideale plekken om inwoners te laten kennismaken met en wegwijs te maken in de razendsnelle digitale transformatie. Om die rol te kunnen opnemen, moeten de medewerkers uiteraard over de nodige kennis beschikken. Ze kunnen hun knowhow verdiepen door samen te werken met collega’s van andere gemeenten of met organisaties en inwoners.

Heel wat Vlaamse bibliotheken hebben één of meerdere medewerkers in dienst die de opleiding mediacoach hebben gevolgd. Zij nemen een coachende rol op in het team van de bib en zetten daar interessante trajecten voor op.

In de bibliotheek van Beringen heeft Ria Bergmans via een online onderzoek geïnventariseerd welke digitale kennis en vaardigheden haar collega’s reeds hebben en wat ze graag nog willen bijleren. Aan de hand van filmpjes, maandelijkse opdrachten, toelichting en af en toe een wat formelere opleiding wordt aan hun vragen tegemoet gekomen. Het gebruik van digitale tools door medewerkers is intussen merkbaar toegenomen. En omdat ze zich zekerder voelen, loopt het ontsluiten van de digitale collectie voor bezoekers vlotter.

In de bibliotheek Couwelaar in Deurne heeft mediacoach Mariël Geens een soortgelijk project opgezet. Via diepte-interviews bracht ze de digitale competenties, weerstanden en behoeften van haar collega’s in kaart. Vervolgens heeft ze in kleine groepjes en op een informele manier hun kennis en vaardigheden versterkt.

Als aan een activiteit in de bibliotheek een digitaal luik was gekoppeld, voelden veel collega’s zich daar zeer onzeker over. Die drempels proberen we systematisch weg te werken. Opvallend is dat de bibmedewerkers zeer gemotiveerd zijn om bij te blijven, maar ze hebben schrik om iets fout te doen en durven daarom niet te experimenteren. - mediacoach Mariël Geens

Mediawijze medewerkers

De kennis, vaardigheden en ingesteldheid om zich bewust en kritisch te bewegen in een complexe, veranderende en gemediatiseerde wereld, dat is wat doorgaans verstaan wordt onder mediawijsheid. Het mediawijs competentiemodel is een instrument dat toelaat de competenties van medewerkers op het vlak van mediawijsheid en digitale kennis en vaardigheden in kaart te brengen.

Het neemt zowel het technisch als het bewust en kritisch omgaan met media in rekening. Het is dus een uitstekend instrument om na te denken over de sterktes en zwaktes van het team van bib of cultuurcentrum. Het competentiemodel kan het vertrekpunt zijn om de kennis en de vaardigheden van medewerkers te versterken.

Er zijn verschillende opleidingstrajecten voor cultuurprofessionals. De opleiding tot mediacoach van Mediawijs, het Kenniscentrum Mediawijsheid, staat open voor professionals die werken met kinderen, jongeren en volwassenen. Het traject schetst een theoretisch kader, maar de klemtoon ligt op het realiseren van concrete activiteiten en projecten.

Daarnaast organiseert Cultuurconnect regelmatig opleidings- en inspiratiedagen. Zo is er Digital Arts Uncovered, een traject dat medewerkers van cultuur- en gemeenschapscentra wegwijs maakt in de digitale kunsten.

Schaalvergroting

In Antwerpen is er een werkgroep mediawijze bibs waarin de mediacoaches van verschillende districten kennis en ervaringen uitwisselen, trends opvolgen en die vervolgens verder verspreiden onder de medewerkers van de eigen bib.

Ook kleinere gemeenten laten zich niet onbetuigd. In sommige regio’s werken ze samen om de competenties van de bibliotheekmedewerkers te vergroten. In de schoot van de intergemeentelijke cultuurdienst Comeet - Cultuuroverleg Meetjesland - werken veertien bibliotheken al vele jaren samen aan hun collectie- en uitleenbeleid. Ze hebben ook aandacht voor personeelscompetenties.

Zo is er een centrale pool van mediacoaches. ‘Medewerkers van de verschillende bibliotheken volgen de opleiding tot mediacoach,’ zegt Rebecca Van Rechem, coördinator van Comeet. ‘De projecten die ze opzetten en de producten die ze ontwikkelen worden via een platform gedeeld met de hele groep en stromen zo door naar alle bibmedewerkers. De pool van mediacoaches werkt heel nauw samen met leerkrachten van lagere scholen in de regio, die soms ook de opleiding mediacoach hebben gevolgd. We zijn begonnen met het uitwerken van een leerlijn mediawijsheid die vastlegt wat leerlingen op welke leeftijd moeten kunnen.  Daarvoor ontwikkelen onze mediacoaches dan samen met de leerkrachten bepaalde producten, zoals een handleiding en scenario’s voor het maken van digitale boekbesprekingen, onze Booktubes. Leerkrachten gaan daar in hun klassen mee aan de slag.’

BibArt, het samenwerkingsverband van de bibliotheken van Aalst, Denderleeuw, Erpe-Mere, Haaltert, Lede en Ninove volgt een gelijkaardige aanpak. Ook daar vormen de mediacoaches van de verschillende bibliotheken een werkgroep mediawijsheid. Die komt regelmatig bijeen. Informatie over nieuwe ontwikkelingen, over interessante programma’s of gevolgde opleidingen wordt gedeeld en sijpelt zo door naar alle bibliotheekmedewerkers. Net als bij Comeet zijn heel wat projecten naar scholen gericht. Marijke De Smet van de bibliotheek van Haaltert: ‘Kinderen leren met mediawijze tools een Prezi-presentatie van een boek maken. Of ze leren hoe ze betrouwbare informatie kunnen zoeken op het internet, hoe ze bronnen checken. ‘

Ook elders in Vlaanderen vergroten bibliotheken samen hun expertise. Zo werken de vijftien bibliotheken van de regio Pajottenland-Zennevallei aan de uitbouw van een digitale regiobib. Bibkwintet is de interlokale vereniging van de bibliotheken van Boechout, Edegem, Hove, Kontich en Lint.

Nieuwe functies

De mediacoach is slechts een van de nieuwe experts waarin gemeenten, cultuurcentra en bibliotheken investeren. In veel communicatieteams is intussen een expert sociale media aan de slag. BROERE, een samenwerking tussen de bibliotheken van zeven gemeenten uit het midden van West-Vlaanderen en een onderdeel van het intergemeentelijke samenwerkingsverband BIE, heeft een digicoach in dienst. Robrecht Gossaert gaat langs in de verschillende bibs om er in kleine groepen de digitale vaardigheden van de medewerkers bij te spijkeren. ‘Die vormingen gaan bijvoorbeeld over sociale media of over het aanbieden van digitale collecties zoals de e-books of het digitale kranten- en tijdschriftenarchief van Gopress. Daarnaast licht ik nieuwe projecten toe zoals gezondheidsapps en eHealth.’  Ook Comeet heeft sinds kort een digicoach in dienst.

In het cultuurcentrum De Spil in Roeselare kreeg Gwendolien Sabbe er een functie bij, ze is nu programmator humor, circus én digitale kunsten. 

Antwerpen heeft een digitaal strateeg lokaal cultuurbeleid, Martijn Gys. Hij werkt voor de bibliotheken, cultuur- en ontmoetingscentra van de verschillende Antwerpse districten. ‘Ik ben niet bezig met hoe een cultuurcentrum meer volgers kan krijgen op Twitter of meer likes op Facebook. Dat is het werk van de communicatiedienst of de expert sociale media. De stad Antwerpen riep deze nieuwe functie in het leven omdat het digitale heel onze maatschappij aan het veranderen is. Wat zal dat betekenen voor cultuur en cultuurbeleving, voor de bibliotheken en cultuurcentra? Welke taak kunnen zij op zich nemen in die digitale transformatie? Dat zijn de vragen waar ik mee aan de slag ga.’ 

Over het muurtje

Bibliotheken en cultuurcentra hoeven niet alles zelf te weten en te doen. Ze kunnen ook de expertise in de lokale samenleving aanspreken.  Samenwerking met hogescholen en universiteiten is een mogelijke piste. Lokale besturen kunnen aansluiten bij initiatieven op het snijvlak van cultuur, kunst, creatieve industrie, technologie en wetenschap.

In 2016 was Born in Antwerp gedurende zes maanden de broedplaats en thuishaven voor creatief talent. De stad organiseerde en ondersteunde tal van initiatieven zoals tentoonstellingen, events, congressen, beurzen.

Leuven Mindgate, in 2016 opgericht door ondernemingen, kennisinstellingen en overheid, bevindt zich op het kruispunt van high tech, gezondheid en creativiteit.

Made in Kempen brengt ondernemers samen. Voor lokale besturen kan het een aanspreekpunt zijn om de brug te slaan naar cultuur.

De Krook in Gent is veel meer dan de vroegere stadsbibliotheek in een nieuw gebouw. Ze positioneert zich als cultureel knooppunt, als een speerpunt van ondernemerschap en innovatie, als een baken van burgerparticipatie en onderzoek, en als een plek van ontmoeting. Ook labo’s en kantoren van de Universiteit Gent en van imec vinden er onderdak. Er zijn structurele partnerschappen met Vormingplus, Digitaal.Talent@Gent, De Stap – Open Onderwijshuis Oost-Vlaanderen en de Wetswinkel.

Het cultuurcentrum Hasselt werkt samen met partners uit Aken, Eupen, Luik en Maastricht in een driejarig Euregionaal project IMPACT.  Het doel is podiumkunsten te verbinden met nieuwe technologieën, digitale kunst en mediakunst. IMPACT kijkt over de muren van cultuur en zoekt samenwerking met economie, bedrijfsleven, innovatie en onderwijs.

Digital natives

De (tijdelijke) inzet van digital natives, bijvoorbeeld door hen in te schakelen als stagiair of jobstudent,  kan de organisatie een digitale boost geven. Bib en cultuurcentrum kunnen daarvoor putten uit hun grote lokale netwerk. Of ze kunnen een beroep doen op bijvoorbeeld de Open Summer of Code. Dat is een initiatief waarbij studenten tijdens de zomervakantie gedurende enkele weken aan open innovatieprojecten van organisaties, bedrijven en overheden werken. Ook Cultuurconnect wil een rol spelen. In het kader van de YOUCA (Youth for Change and Action) Action Day 2017 organiseerde Cultuurconnect een wedstrijd. Bibliotheken konden voor één dag een digital native ‘winnen’.