Waar moet het heen met trefwoorden, thema’s en genres in de catalogus?

  • 6 november 2017

[Leesduur: 6 minuten]

Al decennialang maken trefwoorden, thema’s en genres onmiskenbaar deel uit van de beschrijvingen in de publiekscatalogi. Nochtans rijzen vaak kritische stemmen over de verhouding tussen het arbeidsintensieve werk en de meerwaarde voor de gebruikers.

Volgens het recente IFLA-LRM rapport dient de catalografie in te zetten op 5 aspecten voor de gebruiker: vinden, identificeren, selecteren, toegang verlenen en ontdekken. In het kader van het project Cata 2020 gingen we na in welke mate onze huidige inhoudelijke ontsluiting bijdraagt tot het vervullen van deze functies en waar verbeteringen mogelijk zijn.

Zoekgedrag in de catalogus

Om een zicht te krijgen op het zoekgedrag van gebruikers, maakten we via Google Analytics een analyse van de ingegeven zoektermen in de lokale en provinciale catalogi. Hieruit blijkt dat gebruikers voor ca. 20% van de zoekopdrachten een onderwerp ingeven. De rest van de zoekopdrachten zijn auteurs (32%), reeksen (26%) en titels (15%).

Uit het onderzoek blijkt ook dat gebruikers die zoeken op onderwerpen, voornamelijk zoeken op non-fictie en genres, veel minder op thema’s voor volwassenen. Op jeugdthema’s wordt wel frequent gezocht.

Naast een kwantitatieve analyse namen we ook kwalitatieve gebruikerstesten af bij ca. 70 personen in 12 bibliotheken en 10 bibliotheekmedewerkers. In deze testen lieten we de gebruikers elk twee realistische zoekvragen oplossen in de catalogus. We peilden ook naar hun gebruik van classificatiesystemen en onderwerpen, thema’s en genres in de catalogus en in de bib. Deze testen bevestigen bovenstaande resultaten.

Slechts een beperkte groep mensen gebruikt de verfijningen of doorklikmogelijkheden in de catalogus. Deze groep bestaat voornamelijk uit bibmedewerkers en digitaal vaardige 30- en 40-ers. Kinderen en jongeren maken hier het minste gebruik van.

Vinden gebruikers wat ze zoeken?

vergrootglas gericht op het logo van Google.Zoals verwacht zoeken mensen steeds meer op een ‘Google-manier’ in onze catalogi. Gebruikers tikken vaak niet gewoon een onderwerp/titel/auteur in de zoekbalk, maar ook bijkomende informatie, zoals ‘eerste wereldoorlog jeugdboek’ of ‘weetboeken honden’. Dit levert vaak slechtere of zelfs geen resultaten op.

Uit de kwalitatieve testen blijkt dat onderwerpen, thema’s en genres in eerste instantie bijdragen tot het vinden van relevante resultaten. De termen die in de resultatenlijst worden weergegeven bij de beschrijving worden daarentegen amper gebruikt voor de identificatie en selectie van materialen. Gebruikers klikken hier ook op weinig door. Enkel wanneer een goede korte samenvatting ontbreekt, vinden ze onderwerpen en thema’s ook handig ter identificatie. Genres tonen vindt de meerderheid dan wel weer een noodzaak.

Verfijnen en selecteren

We stelden ook vast dat de verschillende indexen voor jeugd- en volwassenenonderwerpen voor verwarring zorgen bij de eindgebruikers. Voor jeugdbeschrijvingen wordt bijvoorbeeld het thema ‘bang zijn’ gebruikt, terwijl dit bij de volwassenen ‘angst’ is. Gebruikers die doorklikken op één van deze twee termen zien bijgevolg enkel publicaties voor jeugd of voor volwassenen - afhankelijk van de aangeklikte term - terwijl ze zich hier niet van bewust zijn. De vraag rijst: moeten we de afzonderlijke indexen omvormen tot één gemeenschappelijke index?

Gelede trefwoorden als ‘Brugge ; 19de eeuw ; foto’s’ zijn meestal wel duidelijk voor de gebruikers, al is dit afhankelijk van de gecombineerde termen. Wel twijfelen de onderzochte personen over de meerwaarde van de gelede trefwoorden. Als ze doorklikken op deze termen, krijgen ze vaak maar één resultaat. Dat beantwoordt niet aan hun verwachtingen: ze willen graag ruimer kunnen zoeken.

Tijd dus voor een analyse van onze manier van werken. Kunnen we ook zonder gelede onderwerpen een antwoord geven op specifieke zoekvragen en op een vlotte manier verbreden of verfijnen op basis van zoekresultaten?

Ontdekken

Als we peilen naar de meerwaarde van de verrijkende content in onze catalogi, dan zijn alle gebruikers enthousiast over de samenvattingen. Ook de cover en flaptekst zijn toevoegingen waar gebruikers naar kijken om een keuze te maken. Fulltext hoeft niet, al zou een inhoudsopgave soms wel handig zijn. Recensies zijn niet noodzakelijk voor iedereen, maar vormen voor sommigen wel een pluspunt.

Opvallend is dat veel gebruikers de catalogus gebruiken in combinatie met andere websites. Vooral jongeren, maar ook digitaal minder vaardige gebruikers, zoeken vaak eerst informatie op via Google, om vervolgens een specifieke titel, auteur of onderwerp in te geven in de catalogus. Ook inspiratie, zoals gelijkaardige romans, zoeken gebruikers momenteel op andere websites of apps, bijvoorbeeld IMDB of Goodreads.

En nu? Aan de slag!

Hand schrijft in notitieboek, er staat een koffiekop en een laptop, er zijn mensen aan de slag.Het afgelopen gebruikersonderzoek leert ons dat de inhoudelijke ontsluiting bijdraagt tot het vinden, identificeren, selecteren, toegang verlenen en ontdekken. Toch zijn nog heel wat verbeteringen mogelijk.

In het kader van het project Cata 2020 (Vernieuwing Open Vlacc) werken we aan een hervorming van de onderwerpen, thema’s en genres. Zo willen we onder meer een antwoord geven op volgende vragen:

  • Zijn er te veel unieke trefwoorden?
  • Is het noodzakelijk om met gelede onderwerpen te werken?
  • Kunnen we werken met één index ipv afzonderlijke indexen voor volwassenen en jeugd?
  • Is het zinvol om zoveel (volwassenen) thema’s te blijven toekennen? En is het mogelijk om ons bij het toekennen van thema’s meer te focussen op mogelijke zoekvragen i.p.v. te proberen om de inhoud van het boek in thema’s samen te vatten?
  • Kunnen we een geautomatiseerde vorm van ondersteuning bieden bij het toekennen van classificatiecodes en/of onderwerpen (vb. verwijzen naar de ontsluiting van gelijkaardige werken)?

Volg alles op de voet via de Open Vlacc-nieuwsbrief.