Lezen in digitale tijden

bib
17
06/06/2018
Deel dit artikel:
Meisje leest op een dak.

Boeken lezen is en blijft een van de favoriete bezigheden van veel Vlamingen, ook in tijden van toenemende digitalisering. Uit verschillende participatiesurveys, die sinds 2004 onderzoeken hoe Vlamingen participeren aan cultuur en vrije tijd, blijkt dat het lezen van romans en poëzie zelfs licht stijgt.

Vorig jaar lanceerde de Vlaamse overheid een Actieplan Leesbevordering waarin leesplezier centraal staat en waaraan Cultuurconnect actief bijdraagt. Digitalisering heeft de liefde voor het boek nog niet verdrukt, ondanks bezorgde stemmen die soms de kop opsteken. Meer nog, wij geloven dat digitalisering kansen biedt om leeservaringen te delen en leesbevordering te stimuleren. In onderstaande projecten onderzoeken we op welke manieren dat mogelijk is.

Leescommunity’s

Hoe kan het digitale de lokale leesbevorderingsnetwerken versterken en de leeservaring nog verrijken? En hoe kunnen we hierop inspelen vanuit een lokale context, maar ook vanuit Vlaanderen? Lokale experimenten als Bookmine en Leuven Leest bouwen eigen sociale netwerken voor lokale lezers en bieden mogelijkheden voor nieuwe ontmoetingen.

Samen met Cultuurconnect lanceerde Leuven Leest vorig jaar een webplatform waarop lezers alle informatie over lezen in Leuven vinden, van evenementen tot leesplekken, leestips van ambassadeurs en ander nieuws over lezen en literatuur. In dit stadsbreed initiatief bundelen zowel bib, cc, boekenliefhebbers, boekhandelaars als schrijvers de krachten.

Alle ambassadeurs van LL in een theaterzaal.Leuven Leest ambassadeurs van het eerste uur

De voorlopige resultaten zijn bemoedigend. De Facebookgroep ‘Leuven Leest’, enkele jaren geleden opgericht maar nog niet echt interactief, kende sinds de lancering van de website een boost. Sindsdien komen er ook meer vragen van lezers zelf. Zo ontstaat er een interessant samenspel tussen ideeën die aangebracht worden via de website en de interactie met lezers. Er vormt zich een enthousiast redactieteam dat artikels aanmaakt. Leesclubs die voorheen amper zichtbaar waren, melden zich aan. De leestips die ambassadeurs delen zijn bijna allemaal uitgeleend in de bibliotheek.

Ook andere steden en gemeenten experimenteren volop. In Antwerpen werd midden juni Bookmine gelanceerd. Een platform waarop inwoners hun persoonlijke favoriete boeken online delen en uitlenen. Het experiment liep tijdens de zomermaanden en wordt wegens succes met enkele maanden verlengd. 

Leesinspiratie voor bibgebruikers

Met het project Recommendation Engine zoekt Cultuurconnect samen met de bib van Brugge en regio BibArt een manier om een zo goed mogelijke match tussen bibliotheekgebruikers en -boeken te maken. We bekijken hoe we op basis daarvan aanbevelingen aan de gebruiker kunnen presenteren. Trouw aan de filosofie van Cultuurconnect, doen we dit door met hen in gesprek te gaan, snel ideeën te testen en hun input mee te nemen.

Enkele bevindingen

Onze leners zijn lijstjesmensen. Losse papiertjes in de portefeuille, strakke Exceltabellen om scores bij te houden... Eén ding is duidelijk: onze aanbevelingen moeten op die lijstjes terechtkomen, of ze worden vergeten. We zien het als een kans om meer te doen met onze ‘Mijn Lijsten’-functie.

Ook bij de ontwikkeling van de nieuwe bibliotheekwebsite gaan we hiermee aan de slag. Tijdens de gesprekken werd vaak aangegeven dat mensen het interessant zouden vinden om tips te krijgen van een bibliothecaris of kenner. Leuven Leest komt daar alvast aan tegemoet.

Aanbevelingen horen niet thuis in onze catalogus, maar landen best in Mijn Bibliotheek. Daar kan de gebruiker ook zijn leesprofiel beheren, en optioneel geattendeerd worden via een maandelijkse mail. Voor de meeste mensen is het belangrijker dat een aanbeveling goed en relevant is, dan dat ze recent is. Al mogen recente titels niet helemaal uit het zicht verdwijnen: iedereen is wel graag ‘een beetje mee’. Ook de beschikbaarheid is ondergeschikt aan de kwaliteit: wat niet beschikbaar is zetten mensen - jawel - op hun lijstje. 

Bieblo: Knd zkt Bk

Hoe vinden kinderen een boek dat hen aanspreekt? Ze grasduinen door de bib en halen hier en daar lukraak een boek uit de rekken, bekijken de cover, lezen de achterflap en beslissen. Dit is vaak een lang en willekeurig zoekproces, bovendien worden ze overweldigd door het grote aantal boeken. Of ze zoeken in de online catalogus, een nuttig middel om efficiënt iets op te zoeken. Maar wat met kinderen die nog geen idee hebben van wat ze willen lezen?

Meisjes spelen Bieblo aan tablet in bib.Een vernieuwende manier waarop kinderen leesinspiratie kunnen zoeken is Bieblo, een uniek digitaal spel dat Cultuurconnect ontwikkelde samen met Bibliotheek De Krook. Het laat kinderen toe op een leuke manier boeken te vinden die aansluiten bij hun interesses en leeftijd. Bieblo is een soort “Kinder Tinder”: op basis van afbeeldingen gaat het programma op zoek naar de interesses van een kind en zo elimineert het problemen met zoektermen en spelling.

Vervolgens geeft Bieblo een resultaat van 8 boeken die op dat moment beschikbaar zijn in de bib. Vooral dat laatste is de grote kracht ten opzichte van andere webtools om leesinspiratie te zoeken. De resultaten die op het einde worden weergegeven, kunnen enigszins gestuurd worden door de bib. Zo krijg je de kans om boeken in de kijker te zetten.

E-boeken

Pilootproject met 5 Vlaamse bibs

Op 15 mei 2017 ontleende minister Sven Gatz in kenniscentrum ARhus het eerste e-boek met cloudLibrary, een nieuw pilootproject om Engelstalige e-boeken te lenen op je eigen toestel. CloudLibrary is een samenwerking tussen Kenniscentrum Arhus, Bibliotheek De Krook, Bibliotheek Mechelen, Muntpunt, Bibliotheek Oostende en Cultuurconnect.

Het project werkt volgens het single use-principe: een e-boek wordt aan één lener tegelijk uitgeleend. Momenteel bieden de 5 bibliotheken deze dienst gratis aan. Ze werken met een bestaand en stabiel platform, cloudLibrary, dat zijn effectiviteit al bewees in de Angelsaksische wereld. Alles verloopt voorlopig vlot. De 5 collecties vullen elkaar aan en leners vinden intuïtief de weg naar titels van andere bibliotheken.

E-boeken in de klas

Met het experiment E-boeken in de Klas testen we samen met de bibliotheken en scholen in Beringen, Bilzen en Westerlo of het e-boekenplatform van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een meerwaarde kan betekenen voor jongeren in het secundair onderwijs. In dit multiple use-model is de volledige collectie steeds beschikbaar voor alle leners. Zo toetsen we wat de belangstelling is van leerkrachten en leerlingen voor dit model bij leesopdrachten.

Man leest eboek in bib.De eerste fase van het project leert dat koplopers bij de leerkrachten middelbaar onderwijs enthousiast zijn. Leerlingen beoordelen het project wisselend, maar voldoende positief. In een tweede fase ontwikkelden we kant-en-klaar lesmateriaal en animatievideo’s om leerkrachten maximaal te ondersteunen. Zo kunnen de leerlingen direct aan de slag en op een fijne manier kennismaken met digitaal lezen.

Aanbesteding e-boekenplatform van start

Op basis van al de resultaten van de lopende projecten deed Cultuurconnect dit voorjaar een aanbesteding bij een commerciële leverancier voor een gemeenschappelijk e-boekenplatform voor de Vlaamse openbare bibliotheken. Ons streefdoel? In oktober of november een contract sluiten met een leverancier. Dat betekent dat we, als alles goed gaat, een werkend e-boekenplatform hebben in de loop van het voorjaar 2019. Ondertussen blijft de Werkgroep e-boeken stevig meehelpen om de aanbestedingsprocedure zo vlot mogelijk te laten verlopen.

Auteur

Koen Vandendriessche

Productmanager Digitale Beleving