Ruimte voor digitale infrastructuur

beleid
bib
cc/gc
27/03/2018
Deel dit artikel:
Kindjes staan bij de mobiele bakfiets-makerspace van Maak de stad, Gent.

Bibliotheken en cultuurhuizen zijn plekken waar burgers kunnen kennismaken met de digitale transformatie en de digitale cultuur. Niet alles kan of moet in eigen huis gebeuren, lokale besturen ondersteunen ook partners die ruimte maken voor digitale creativiteit. En ze zetten natuurlijk in op hun eigen digitale infrastructuur.

Bibliotheken hebben een zeer belangrijke opdracht in het wegwijs maken van inwoners in de digitale transformatie. Het zijn plekken waar burgers terechtkunnen met hun vragen en waar ze kunnen kennismaken met de technologische vernieuwing.

De stad Kortrijk heeft er bij het begin van de bestuursperiode voor gekozen om haar dienstverlening zoveel mogelijk digitaal te organiseren. Niet alle inwoners beschikken over een computer met internetverbinding of hebben voldoende  vaardigheden om zich bijvoorbeeld in te schrijven op het online platform van de kinderdagverblijven. Hen op weg helpen behoort tot het dagelijkse takenpakket van de bibmedewerkers. Geen smart city zonder smart citizens.

Haal nieuwe technologie in huis

Ervoor zorgen dat de inwoners mee zijn met de digitale transformatie is een prioriteit voor heel wat bibliotheken. Ook de bib van Bree zet erop in. ‘Cultuur en vrije tijd zijn de ideale hefbomen om mensen aan te spreken en hen over te halen om eens iets te proberen, om eens een eenvoudige app op hun smartphone te installeren,’ zegt bibliothecaris Annemie Arras. ‘De vrijblijvendheid is onze grote troef: we kunnen dingen aanreiken, niets hoeft. Naast de aandacht voor het digitale in het dagelijkse werk hebben we ook verschillende projecten lopen. Zo hebben we enkele Bee-Bots aangekocht, kleine robots waarmee kleuters op woensdagnamiddag in kleine groepjes leren programmeren. We hebben ook Egg-Bots, waarmee we tonen hoe een tekening op een ei wordt geprint. Zo krijgen mensen inzicht in de werking van robots. Sommigen komen enkel naar de toonmomenten, anderen volgen ook een workshop om er zelf van alles mee te doen.’

De regiobib Route 42, een samenwerking tussen Geraardsbergen, Lierde, Herzele, Zottegem, Oosterzele en Sint-Lievens-Houtem, heeft eind 2017 een VR-lounge opgezet in de bib van Zottegem. Wie dat wil, kon er een virtualrealitybril opzetten en via zes toepassingen, zoals Google Earth in VR, kennismaken met een virtuele wereld. Op een groot scherm kon iedereen volgen wat de persoon met de bril zag en deed.

De lounge verhuisde nadien naar de andere bibliotheken in de regio. In Herzele is er een creatief luik aan gekoppeld. We hebben twee 360°-camera’s aangekocht, inwoners kunnen die voor enkele dagen in bruikleen krijgen en er zelf filmpjes mee maken. Om te leren hoe de camera werkt, organiseren we een workshop waarvoor we een extern expert naar de bib halen. - Koen De Keukeleire, coördinator van Route 42

Bieblo, boekensuggesties voor kinderen

Bieblo is een project van de Gentse Krook en Cultuurconnect. Het is een tool die boeken aanbeveelt aan kinderen tussen zeven en elf jaar. Ze krijgen enkele afbeeldingen te zien. Door ze naar links of rechts te swipen, geven ze aan welke ze plezant vinden en welke niet. Op basis van die keuzes krijgen ze suggesties voor boeken die op dat moment in de bibliotheek aanwezig zijn. Zo krijgen kinderen een intuïtieve en leuke ingang tot de bibliotheekcollectie en worden ze geprikkeld om boeken te ontdekken die voor hen zijn uitgekozen. Het is de bedoeling dat Bieblo bruikbaar is voor elke bibliotheeklocatie in Vlaanderen.

Makerspaces, FabLabs en CoderDojo’s

In makerspaces  en FabLabs gaan mensen aan de slag met nieuwe technologieën. Een makerspace is een digitale, coöperatieve werkplaats waar mensen met behulp van open-sourcehardware kunnen experimenteren. Makers werken samen via internet en technologie, en leren daardoor van elk project en van elkaar. Een lokale makerspace heeft educatieve waarde want burgers leren er belangrijke 21ste-eeuwse e-vaardigheden aan. Ze is ook cultureel interessant om nieuwe mogelijkheden te verkennen voor de artistieke en culturele praktijk. Vanuit een economisch standpunt kan een makerspace jonge start-ups helpen om prototypes uit te werken. Cultuurconnect ondersteunt experimenten met makerspaces in negen Vlaamse gemeenten (de kracht van het maken).

Een FabLab is zeer verwant aan een makerspace. Het is een ruimte, een laboratorium waar iemand via het gebruik van digitale productietools, zoals 3D-printers, lasercutters en robots, onderzoek kan verrichten of een prototype kan bouwen. Dat kunnen studenten architectuur zijn die een maquette printen, een chocolatier die een mal voor zijn of haar pralines maakt, iemand die een eigen paar schoenen ontwerpt en produceert, een kunstenaar die met behulp van nieuwe technologie een kunstwerk maakt. Wie de apparatuur en de materialen gebruikt, betaalt daar een vergoeding voor. Vaak kunnen FabLabs op ondersteuning van de gemeente rekenen.

In de bibliotheek van Puurs huist sinds één jaar het FabLab Klein-Brabant. ‘Wij stellen de ruimte en laptops ter beschikking, een vzw runt het FabLab en is eigenaar van alle andere apparatuur,’ zegt bibmedewerker Wim Spittaels. ‘Het FabLab is open op woensdag en vrijdag en er komen heel uiteenlopende mensen op af, van alle leeftijden. Er is een intensieve samenwerking met de gemeentelijke jeugddienst, crea-activiteiten en workshops met kinderen gaan door in het FabLab.’

Het FabLab Erpe-Mere werd drie jaar geleden opgericht in de middelbare school Sint-Jozef in Mere. In een ruimte die vier dagen per week dienst doet als leslokaal en waar één dag per week lagereschoolkinderen worden ontvangen, gaat op woensdagnamiddag en –avond en op  vrijdagavond het FabLab door. De gemeente springt financieel bij met een jaarlijkse subsidie.

Het FabLab+ in Antwerpen is een initiatief van het stedelijk onderwijs,  Flanders Make en Cultuurkuur, een platform waar cultuur en onderwijs elkaar vinden.

CoderDojo is een internationale organisatie die kinderen de basis van het programmeren bijbrengt. Ze draait volledig op vrijwilligers. In Vlaanderen gaan steeds meer dojo’s van start, vaak met de steun van de lokale overheid. In Bierbeek komen een 35-tal kinderen elke maand samen in het Borrestaminee van het cultuurcentrum. ‘We zorgen voor een beamer, een scherm, laptops voor kinderen die er zelf geen hebben,’ verduidelijkt communicatieverantwoordelijke Goele Van Weyenbergh. ‘En elk jaar organiseren we een evenement. Dan is er een superdojo voor honderd kinderen in de theaterzaal, is er bijvoorbeeld een chemieshow in een andere ruimte, kan er met drones gevlogen worden in de sporthal. Het evenement heeft ook een cultureel-artistiek luik waar de link met wetenschap wordt gelegd.’

Het Kortrijkse medialab Quindo

Quindo vzw is het Kortrijkse medialab van de Hogeschool West-Vlaanderen. Het hart van het project is een jongerenradio, met muziek die elders weinig aan bod komt, met veel aandacht voor lokaal talent en met programma’s over de stad. Maar Quindo is ook een plek waar jongeren kunnen experimenteren met alle vormen van media - foto’s, film, sociale media, webapplicaties – en workshops kunnen volgen. Het initiatief draait volledig op vrijwilligers. Quindo heeft veel aandacht voor sociale inclusie en activering van kwetsbare jongeren. Het medialab heeft een langdurige samenwerkingsovereenkomst met de stad en het OCMW. Zij staan in voor een jaarlijkse toelage.

Samenwerken met kunstenaars

Sommige lokale overheden gaan een langlopende samenwerking aan met kunstenaars en creatieve ondernemers op het kruispunt van kunst, cultuur en digitale technologie. In het Evergemse cultuurcentrum brainstormden in mei 2017 tientallen inwoners over Evergem in 2050. Een groep kunstenaars, creatievelingen en makers uit verschillende disciplines destilleerde uit die verhalen vijf thema’s - architectuur en ruimtelijke ordening, voeding, woord, geluid en textiel - waarover  telkens vier artistieke en digitale ateliers worden georganiseerd.

Karel Van Poucke, medewerker van het cultuurcentrum: ‘De ateliers gaan door in de bibliotheek onder de noemer Evergem Verschiet!, ze lopen van oktober 2017 tot mei 2018. Iedereen kan deelnemen, onder begeleiding van de kunstenaars en makers. Het digitale luik met 3D-printing, lasersnijden, soundscapes, virtual reality… is de rode draad, zodat de toekomstbeelden zeer visueel worden gemaakt. Op een bootcampweekend zullen de resultaten van de vijf atelierreeksen worden geïntegreerd tot een geheel. Dat stellen we op het slotevent voor aan alle Evergemnaren.’

Sommige gemeenten geven kunstenaars en creatieve ondernemers letterlijk een plek als artists in residence. Gedurende twee jaar was het gaming collectief The House of Indie actief in Het Bos, een creatieve ruimte ondersteund door de stad Antwerpen. Het collectief van jonge gamedesigners, curatoren en een houtbewerker toonde met hun interactieve installaties aan het grote publiek dat games ook een artistieke en culturele waarde hebben.

Eigen digitale infrastructuur

Digitale loketten en de automatisering van werkprocessen staan hoog op de agenda van lokale besturen. Het belangrijkste doel is het verbeteren van de dienstverlening voor inwoners en  verenigingen. Dat geldt uiteraard ook voor de culturele dienstverlening. Cultuurconnect heeft op dit vlak verschillende projecten lopen. De organisatie werkt samen met de vijf Vlaamse provinciebesturen, de Vlaamse Gemeenschapscommissie (voor Brussel) en de bibliotheken aan een eengemaakt bibliotheeksysteem voor Vlaanderen.

Daarnaast onderzoekt Cultuurconnect de haalbaarheid en wenselijkheid van een centraal ticketingsysteem voor cultuurhuizen. In het project RegioCC ten slotte ging Cultuurconnect, Zone C (de cultuur- en gemeenschapscentra van Berlare, Buggenhout, Dendermonde, Lebbeke en Wetteren) en Wacco (de cc’s en gc’s van Beveren, Hamme, Lokeren, Sint-Niklaas, Waasmunster en Zwijndrecht) na hoe regionale samenwerking de dienstverlening kan verbeteren. De eerste focus van het project is de digitale communicatie.

Ook binnen een gemeente kan samenwerking het inwoners gemakkelijker maken. Puurs heeft al verschillende jaren een vrijetijdsloket. Burgers kunnen er terecht voor cultuurtickets, reservaties, inschrijvingen voor bijvoorbeeld avondcursussen of de speelpleinwerking enzovoort.

Omdat niet iedereen telkens opnieuw het warm water moet uitvinden, is de uitwisseling van informatie met andere besturen cruciaal. Ook het tegengaan van de veelheid aan digitale systemen is een aandachtspunt. Het platform voor kennisuitwisseling tussen cultuurprofessionals is Kenniskantoor, ICT-coördinatoren van gemeenten kunnen terecht bij www.v-ict-or.be. Ook op het overleg van vrijetijdscoördinatoren in de schoot van de VVSG is de uitwisseling een regelmatig weerkerend agendapunt.

Open data

Vooral steden maken werk van open data. Apps for Ghent bijvoorbeeld is de site voor de Gentse Open Data community en wil met projecten en cocreatie het potentieel van open data maximaal benutten. In een hackaton ontwikkelen digitale experts nieuwe toepassingen aan de hand van die data. In Apps from Antwerp denkt de stad samen met bewoners, studenten, bedrijven en bezoekers na over hoe dingen beter te maken voor en in Antwerpen. De jaarlijkse brainstormsessie kan ontwikkelaars inspireren om een toepassing zoals een app of een website uit te werken.

Smart City

Smart-citytoepassingen zullen de komende jaren steeds meer ingang vinden en zullen ook belangrijk zijn voor het lokale cultuurbeleid. Uit een bevraging van imec, SMIT en VUB bij 742 respondenten kwam naar voren dat 78 procent van de burgers al over 'smart city' heeft gehoord, al kunnen ze de term niet altijd definiëren. Al 82 procent van de ondervraagden heeft een of andere slimme stadstoepassing gebruikt, vooral apps met betrekking tot mobiliteit, sport en gezondheid. 63 procent is bereid om data te delen voor slimme stadsdiensten die het leven en werken in de stad makkelijker maken, maar 88 procent geeft aan sterk begaan te zijn met zijn of haar privacy.  

Grote steden lopen voorop in het smart-cityverhaal. In de Antwerpse Sint-Andrieswijk wordt een experimentele smart zone met internet of things-technologie opgezet, met onder meer heel wat sensoren. Het ontmoetingscentrum en de bib in de wijk volgen het project van nabij op. Het project biedt ook een kans om het debat te openen. Wat is dat internet of things? Wat zijn de kansen en de gevaren? Is het goed dat er overal in de stad slimme camera’s worden geïnstalleerd? Dat is een belangrijke opdracht voor bib en cultuurcentrum.

Auteur

Hannes Vanhaverbeke

Projectmanager