Nieuwe regeling leenvergoeding sinds 1 januari 2026 – wat betekent dit voor bibliotheken?
Sinds 1 januari 2026 is de manier waarop de leenvergoeding voor openbare bibliotheken wordt uitbetaald anders. Waar de Vlaamse overheid die taak de voorbije jaren nog op zich nam, verschuift de verantwoordelijkheid voortaan naar het lokale bestuursniveau.
Waarom deze verschuiving?
Sinds 2016 zijn openbare bibliotheken in Vlaanderen een volledig lokale bevoegdheid. Dat betekent dat steden en gemeenten beleidsmatig en organisatorisch verantwoordelijk zijn voor hun bibliotheekwerking. De Vlaamse overheid nam de betaling van de leenvergoeding de voorbije jaren nog op zich, maar dat hoofdstuk wordt nu afgesloten.
Bijkomende opdracht voor Cultuurconnect
In de Beheersovereenkomst 2026–2030 tussen de Vlaamse overheid en Cultuurconnect vraagt minister Gennez expliciet dat Cultuurconnect hierin een ondersteunende en constructieve rol opneemt:
“Met het stopzetten van de centrale berekening en betaling van het leenrecht door de Vlaamse overheid vanaf 1 januari 2026, komt de verantwoordelijkheid voor aangifte en betaling bij de individuele gemeenten te liggen. Dit brengt risico’s met zich mee op vlak van continuïteit, uniformiteit en administratieve belasting, vooral voor kleinere bibliotheken. Cultuurconnect neemt hierin een sleutelrol op door een ondersteunend kader aan te bieden via het eengemaakt bibliotheeksysteem, overleg te faciliteren met stakeholders zoals Reprobel en VVBAD, en gestandaardiseerde tools of templates te voorzien die lokale besturen helpen bij correcte en efficiënte rapportering van uitleencijfers. Daarnaast onderzoekt Cultuurconnect op welke manier de organisatie de berekening van de verschuldigde bedragen op zich kan nemen en kan instaan voor de facturatie naar de lokale besturen.” (uittreksel uit de beheersovereenkomst van Cultuurconnect 2026-2030)
Wat doet Cultuurconnect vandaag al?
Deze opdracht bouwt verder op het werk dat Cultuurconnect de voorbije jaren al deed in het kader van de leenvergoeding. Zo leverden we jaarlijks de BIOS-data aan bij het Departement Cultuur, Jeugd en Media als basis voor de centrale berekening van de leenvergoeding, en publiceerden we die cijfers ook op onze website.
Wat mogen bibliotheken verwachten?
Cultuurconnect is momenteel in overleg met Reprobel en VVBAD om deze nieuwe rol zo goed mogelijk in te vullen. Ook onze stuurgroep betrekken we bij dat proces. We onderzoeken op welke manier we:
- de organisatie van de berekening kunnen opnemen,
- administratieve lasten voor bibliotheken en lokale besturen kunnen beperken
- de overgang zo vlot en uniform mogelijk kunnen laten verlopen.
Begin maart communiceren we samen met de andere betrokkenen over hoe we bibliotheken concreet zullen bijstaan.
Wat is de leenvergoeding?
De leenvergoeding of het openbaar leenrecht is een wettelijke vergoeding aan auteurs en uitgevers voor het uitlenen van hun werken door openbare bibliotheken. Ze is vastgelegd in de federale auteursrechtenwet en wordt geregeld via het Koninklijk Besluit van 13 december 2012. Auteurs mogen het uitlenen van hun werk niet verbieden als dat gebeurt met een educatief of cultureel doel in een erkende bibliotheek, maar hebben wél recht op een financiële compensatie.
